Naar aanleiding van de sluiting van de tentoonstelling over de Suisse vroegen we Xavier Lenaers om zijn bevindingen over het project neer te schrijven voor Kerk&Leven. Xavier is de initiatiefnemer en bezieler van het project en ook de schrijver van het boek ‘De Suisse’. Het boek is nog verkrijgbaar aan de balie van het Teseum.
Leerzaam, boeiend, indrukwekkend, uniek, episch en de moeite waard! Het is een kleine bloemlezing van hartverwarmende reacties die de bezoekers aan de tentoonstelling over de suisses in ons land neerschreven in het gulden boek. Dat lag gedurende vier maanden – zo lang bleef de expositie voor het publiek geopend – in de kerktoren van de basiliek ter ere van Onze-Lieve-Vrouw in Tongeren. Al die tijd was het de uitgelezen plek om zich onder te dompelen in de geschiedenis en de traditie van een eeuwenoud beroep/functie: dat van de kerkbaljuws of suisses!
Blijven bestaan
Andere reacties gaan dieper en sluiten meer aan bij de doelstellingen van het project dat naast de tentoonstelling ook een boek omvatte. Ze geven de zin en de noodzaak weer van het project rond de suisses dat we met de Vrienden van de Kerststal uit de basiliek en tal van vrijwilligers hebben opgezet. Zo heeft menig bezoeker aan de expo onder andere de hoop uitgedrukt dat de suisses blijven bestaan, dat deze aloude traditie in de kerk behouden blijft en dat de suisse het verdient om erkend te worden als immaterieel erfgoed. En dat laatste gaan we nu ook proberen in gang te zetten. We gaan het dossier hiervoor met spoed voorbereiden en indienen bij de Vlaamse overheid.
In de kijker
Het was de bedoeling van het project om de suisse terug van onder het stof te halen en in de picture te plaatsen. Het grote publiek heeft kennisgemaakt met suisses die toen en nu bevlogen zijn in wat ze deden en doen tijdens de erediensten en andere plechtigheden in het kerkelijk jaar. Dat doel kunnen we afvinken. Er wordt weer gepraat over de functie en over de mannen die ze vandaag nog altijd vervullen. Onder de bezoekers aan de tentoonstelling en bij de kopers van het boek – de publicatie ging in amper vier maanden als warme broodjes over de toonbank en is op enkele exemplaren na uitverkocht – vallen vooral ouderen op. Voor hen was de expo een herontdekking van de suisse. Het bracht hen terug naar hun kindertijd toen ze tijdens de kerkvieringen oog in oog stonden met een suisse, een man in een uniform met de omgekeerde Napoleonhoed, de sabel, de schouderband en de hellebaard.
Heropleving
Is met en door het project op enige manier sprake van een heropleving van de suisse? We hebben in elk geval een zaadje geplant. We zien her en der kleine tekenen van een revival. Zo kregen we tijdens de loop van het project vragen binnen van kerkfabrieken en personen die méér informatie wensen over de suisse. Kennelijk schieten enkelen onder hen wakker en laten ze weten dat ze ook een suisse hebben. Ze figureren wel niet zo vaak als de zeven nog actieve suisses in ons land. Ze hijsen zich in het uniform voor slechts één of meerdere vieringen in of buiten de kerk. Er zijn zelfs gemeenten die, zij het éénmalig, een suisse inhuren. Dat is het geval in Zolder waar de heemkundige kring van de vroegere mijngemeente de suisse van Tongeren inhuurt om de processie ter ere van Sint-Hubertus mede op te luisteren. We vernemen verder dat in een aantal parochies mannen opstaan die een uniform en de attributen, die horen bij de suisse, laten maken om de eerbiedwaardige functie te kunnen vervullen.
Workshop
Het was met het project ook het opzet om de jeugd in contact te brengen met de suisse, met wat hij doet, waar hij voor staat en wat hij vandaag nog betekent in de kerkbeleving. Dat proberen we waar te maken met een uitloper van het project dat we “Workshop suisses voor kinderen” gedoopt hebben. We gaan hiervoor naar de scholen of scholen komen naar de bieb om zo de kinderen warm te maken voor een stuk kerkelijk immaterieel erfgoed dat niet mag verloren gaan.
Lang leve de suisse!!!!!!!
Xavier Lenaers
